Hoe win je een debat?

Debatteren is leuk, vooral als je wint! Maar misschien moet je eerst wel een paar keer flink verliezen

Jan Reinder Rosing

___________________________________________________________

Jan Reinder Rosing won met het Praedinius Gymnasium de finale van Op Weg naar Het Lagerhuis in 2000. Daarna werd hij lid van de Utrecht Debating Society. Op zijn 19^e was hij al Nederlands Kampioen. Zijn voorlopig hoogtepunt was in 2004 het winnen van het Europees Kampioenschap Debatteren in Engeland, waar hij meer dan 80 teams uit de echte debating-landen als Engeland, Schotland en Ierland achter zich liet. Tegenwoordig traint Jan Reinder bij Debat.NL politici en leidinggevenden.

Jan, wat maakt jou tot een goed debater?

Ik debatteer wekelijks. De mensen die mij in debatten beoordelen zijn erg kritisch. Zo moet ik er voortdurend op letten niet te snel te spreken. Aan de andere kant zijn ze altijd positief over mijn creativiteit in het debat en de kunst om moeilijke dingen begrijpelijk te maken. Daarnaast maak ik er een sport van om mensen aan mij te kluisteren.

Wat is nu het verschil tussen een goed en een slecht debater?

Het voornaamste verschil tussen een slecht debater en een goed debater zit in de instelling die je hebt. Een debat moet je altijd goed voorbereiden, maar het risico is dat je tijdens het debat teveel denkt aan wat je hebt voorbereid. Slechte debaters letten alleen op de inhoud van een debat en bedenken voortdurend wat ze willen zeggen. Goede debaters zijn voornamelijk bezig met het verloop van het debat, ze proberen zo goed mogelijk de situatie in te schatten. Ze beschikken over een soort debatintelligentie.

Debatintelligentie, heb je daar een voorbeeld van?

Misschien herinner je je nog het beroemde debat na de gemeenteraadverkiezingen van 2003 waarbij Ad Melkert (PvdA) erbij zat alsof hij net een dode muis had moeten opeten. De PvdA had net de verkiezingen in Rotterdam verloren, dat was een feit. Gedurende het hele debat had hij daar dan ook rekening mee moeten houden. Dus hij had Pim Fortuyn moeten feliciteren, er als een sportieve verliezer bij moeten zitten. In plaats daarvan begon hij te zeuren over het feit dat Pim door hem heen praatte. Pim Fortuyn, die de situatie wel in de gaten hield, lachte hem daarop vrolijk uit. Pim Fortuyn won niet omdat hij inhoudelijk sterker was, maar omdat hij het verloop van het debat scherp in de gaten hield. Hij interrumpeerde veel en toen Melkert zijn verkiezingspraatjes weer oprakelde, wees Fortuyn hem nog even fijntjes op zijn gebrek aan humor. Zoiets kun je niet voorbereiden.

Hoe pas jij dit dan toe?

Als ik debatteer let ik heel scherp op het publiek en de jury. Wat is hun overtuiging, wat houdt hen bezig, waar zitten ze op te wachten? Ik houd tijdens het debat voortdurend in de gaten of ik nog wel contact heb met het publiek. Laatst moest ik tegen de Europese invoering van het homohuwelijk pleitten. Het publiek was nogal homolievend en was het niet eens met het standpunt dat wij moesten verkondigen. Om contact te houden met het publiek hebben wij daarom gezegd dat wij niet tegen het homohuwelijk an sich waren, maar tegen een Europese invoering daarvan, daar kon het publiek zich nog wel in vinden.

Maar op deze manier wint niet degene met de beste inhoud

Haha, ik zal niet met je gaan discussiëren over wat nu precies de beste inhoud is, maar dat is inderdaad zo. De winnaar van het debat wordt altijd aangewezen door de jury, die natuurlijk ook rekening houdt met de reacties in het publiek. Je tegenstander zal jou nooit gelijk geven. Kijk maar naar de politiek, daar heb ik nooit Balkenende horen zeggen dat Jan Marijnissen volkomen gelijk heeft. Je enige doel tijdens een debat is gelijk krijgen van het publiek en de jury.

Stel, je weet zeker dat je betere argumenten hebt dan je tegenstander en toch verlies je. Wat moet je in zo'n geval doen?

Als je kracht ligt in de argumenten die je hebt, moet je zorgen dat het debat de hele tijd over argumenten gaat. Uit je vraag leid ik af dat de ander een beter debater is, of grappiger is dan jij. Probeer op zo'n moment niet grappiger te zijn of een beter debater, maar blijf inhoudelijk debatteren. Ook weten waar je sterke en zwakke punten liggen, en daarmee om kunnen gaan, getuigt van debatinzicht.

Hoe belangrijk is de wijze waarop je spreekt in een debat?

Als de vorm afleidt van je inhoud zal het publiek je niet begrijpen. Als je de mensen niet aankijkt, te zacht praat, of irritante gebaren maakt, zal je boodschap niet overkomen. Ben je erg goed, dan krijg je het Martin Luther King-effect. Door de voortreffelijke vorm hebben veel mensen zijn gevleugelde woorden onthouden. Een goed debater laat zijn woorden klinken als muziek, ze raken het publiek vooral door de juiste toon aan te slaan. Dat is in elke situatie voor elke debater anders, dus je hoeft niet te proberen om I had a dream te imiteren.

Bij het debatteren als wedstrijd moet je vaak een stelling verdedigen waar je het niet mee eens bent, wat is daar het nut van?

In een debat moet je niet alleen de argumenten brengen waarmee je het zelf eens bent, het publiek en de jury bepaalt de winnaar, dus je moet de argumenten brengen waar het publiek en de jury het mee eens zijn. Om deze reden is het dus nuttig om ook standpunten te kunnen verdedigen waar je zelf niet in gelooft. In mijn werk als debattrainer vertel ik daar ook bij dat je daardoor bewuster wordt van de technieken die je gebruikt. Bovendien groeit daardoor je inlevingsvermogen en daarin zit het geheim van de succesvolle debater.

Hoe verdedig jij dan een standpunt waar je het niet mee eens bent?

Voordat ik begin met voorbereiden overtuig ik mezelf eerst van het standpunt dat ik moet verdedigen. Een goede debatstelling geeft beide partijen een redelijke kans om te winnen. Je hoeft dus nooit belachelijke standpunten te verdedigen en daarom zijn er altijd wel argumenten te vinden voor het standpunt dat je moet verdedigen. Maar ik moet toegeven dat ik in de finale van Op Weg naar het Lagerhuis veel moeite heb gehad met het verdedigen van het standpunt ‘Nederland is te aantrekkelijk voor asielzoekers’.

In een Lagerhuisdebat ben je met meerdere debaters. Dat maakt het niet gemakkelijk om te winnen. Hoe ga je daarmee om?

Elke keer als ik in een debat aan de beurt kom, probeer ik het initiatief weer over te nemen. De mooiste manier om te laten merken dat je het initiatief hebt, is het stellen van vragen. Als je het goed inkleedt, kun je je tegenstander op die manier naar zeer glad ijs leiden, terwijl je de sympathie van het publiek wint aangezien je interessante vragen stelt.

Hier hoort hopelijk een voorbeeld bij.....

KPN krijgt in Duitsland geld terug van de overheid omdat ze daar te veel hebben betaald voor de telefoonfrequentie. Ik moest debatteren tegen iemand die dat ‘van de zotte vond’. Nadat hij een verhaal van 3 minuten had gehouden vroeg ik hem of KPN te veel geld had betaald voor de frequentie, waarop hij ‘ja’ antwoordde. Hierna vroeg ik hem of hij verwachtte geld terug te krijgen als hij ergens te veel had betaald, waarop hij weer ‘ja’ antwoordde. Toen ik hem uiteindelijk vroeg of KPN het teveel betaalde geld terug moest krijgen, lachte het publiek al zo hard dat er voor hem geen redden meer aan was.

Dat klinkt allemaal niet bepaald eenvoudig, kan iedereen eigenlijk wel leren debatteren?

Ja, de enige echte voorwaarde is dat je er veel plezier in hebt. Debatteren is een echte kunst. Als je veel oefent en goede feedback krijgt, verbeter je vanzelf je persoonlijke stijl van overtuigen. De mensen die denken dat je met een paar trucjes elk debat kunt winnen zijn dezelfde die denken dat Boris Becker zijn toernooien won door een paar trucjes toe te passen.

Over trucjes gesproken, hoe effectief zijn die eigenlijk?

Trucjes komen vaak in het debat voor als iemand geen argumenten meer heeft. Ze zijn bijna altijd een zwaktebod. Een goed debater weet hoe hij met trucjes moet omgaan. Als iemand een persoonlijk aanval tegen mij lanceert, zal ik die pareren door te doen alsof mijn neus bloedt en het over de inhoud te hebben.

Een goede manier vind ik ook altijd mijn tegenstander, wanneer hij overdreven uitdrukkingen gebruikt, te vragen waar nu precies zijn kritiek op is gericht. Vaak blijft het dan iets te lang stil aan de andere kant.

Trucjes werken dus niet tegen jou?

Was het maar waar, als ik een trucje niet tijdig herken, ga ik wel eens lelijk onderuit. Laatst zei iemand in een debat tegen mij ‘Dat valt me een beetje van je tegen’. Ik reageerde hier geprikkeld op, terwijl ik de opmerking gewoon had moeten negeren. Door vervelend te reageren verspeelde ik mijn sympathie bij het publiek. Mijn tegenstander speelde de vermoorde onschuld en hield tijdens het debat vol dat hij niets met de opmerking bedoeld had, terwijl dit een duidelijk voorbeeld is van ‘op de man’ spelen.

Over het publiek gesproken, hoe bespeel je een publiek?

Dit doe je op twee manieren. Als het publiek jou niet aardig vind zullen ze niks van je aannemen, je moet eerst contact leggen met het publiek. Als je dat contact hebt gelegd, moet je ze voeden. Je zegt de dingen die ze graag horen en je praat vooral veel in de wij-vorm. Zo vereenzelvig je jezelf met het publiek en zeg je bijvoorbeeld tegen je tegenstander: Hoe kunt u dit nou tegen ons zeggen... Tien tegen één dat de zaal hier positief op reageert.

Waarom zouden mensen die het over de inhoud willen hebben moeten leren debatteren

Juist als je het over de inhoud wilt hebben, moet je goed kunnen debatteren. Als je een goed debater bent kun je altijd je punt voor een publiek goed naar voren brengen. Je wordt niet uit je evenwicht gebracht door persoonlijke aanvallen en andere drogredenen en je staat veel zelfverzekerder op het podium. Als je niet kunt debatteren, zul je vaak na een debat het gevoel houden dat je je boodschap er niet echt lekker uit hebt gekregen, of dat je niet netjes behandeld bent, of je zult niet begrijpen waarom het publiek op een bepaalde manier op je reageert. Debatteren stelt je in staat een goede discussie te voeren, ongeacht tegen wie of waar je debatteert. Het klinkt wat paradoxaal, maar een goed debater weet hoe hij zich boven het debat moet stellen.

Maar jij hebt talent voor debatteren, wat als je dat niet hebt?

Onzin, het enige talent dat ik heb, is dat ik debatteren leuk vind. Iedereen die debatteren leuk vindt, kan met een paar lessen al een geweldige vooruitgang boeken, alleen al doordat je je inschattingsvermogen in discussies vergroot. Wat is een sterke opbouw van mijn argumentatie? Hoe interrumpeer ik? Hoe reageer ik op trucs? Hoe kan ik inspelen op het publiek, de jury en mijn tegenstander?  Allemaal reuze handig om te kunnen.